پزشکی در اسلام - قسمت ششم
ساعت ۱٢:۱٥ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٢۳ اردیبهشت ۱۳۸٩ : توسط : مجید

به نام خدا

پنجشنبه بیست و سوم اردیبهشت ماه 89

 

پیامبر اسلام ( ص )  : جبرئیل نزدم آمد و امر نمود که هلیم بخورم تا پشتم محکم و برای عبادت پروردگارم قوی و قدرتمند بشوم .

هلیم ( که حلیم هم می نویسند ولی فکر کنم هلیم درست باشه ) از غذاهای خوب و کامل و پرکالری هستش که خاصیت های خیلی زیادی داره و منم خیلی دوستش دارم ! یه پیاله هلیم بدون شکر ( البته بعضی ها هم شور می خورن ! ) و روغن حدود 150 کیلوکالری انرژی داره که اگه با شکر و روغن و نون هم همراه باشه کالری اش دوبرابر می شه !

هلیم غذای خوب و کاملی بخصوص برای صبحونه و سحری هستش چون خیر دیر هضم می شه و باعث می شه آدم تا مدت زیادی احساس سیری و نیرو کنه ، گندم سبوس داری - که ان شالله فروشندگان ازش استفاده می کنند – بخاطر اون سبوس و فیبری که داره نقش پیشگیری کننده از بعضی سرطان ها داره و با اثر روی قند و چربی خون و کاهش اونها در سلامت قلب و عروق هم موثره ، گندم سبوس دار خاصیت ضد انگل هم داره و برای سلامت روده ها هم خیلی موثره . 

تو هلیم ( که معمولا گندم یا جوانه گندم با گوشت هستش ) مواد معدنی و ویتامین ها و مواد مغذی خوبی قرار دارند که می تونیم به کربوهیدرات ، چربی ، پروتئین ، فولات ، روی ، ویتامین های گروه B و ویتامین E ، آهن ، کلسیم و منیزیم اشاره کنیم .

فقط سعی کنین هلیم مونده نخورین چون ناراحتی معده می گیرین ، خیلی شکر و روغن قاطیش نکنین و زیاد نخورین چون چاقتون می کنه و بعد خوردن هلیم سریع دراز نکشین چون یه حالت خیلی بدی در اثر سنگینی معده بهتون دست می ده .

امام صادق ( ع ) خطاب به مفضل ( صاحب توحید مفضل ) : ای مفضل ! از فایده گریه کودکان نیز مطلع باش . بدان که در مغز کودکان رطوبتی هست که اگر باقی بماند بیماریهای سخت و بزرگی به بار می آورد از جمله نابینایی و غیره . پس گریه کودک باعث می شود که رطوبت از سر او خارج شود و سلامتی تن و چشم نتیجه آن است . پدر و مادر هم که این مطلب را نمی دانند تلاش می کنند که کودک را از این گریه سودمند بازدارند و خواسته های اورا برآورده می کنند تا او را از آن گریه بازدارند ، در حالی که آنها نمی دانند که گریه به صلاح فرزندشان است و عاقبت نیکی دارد .

منظور امام صادق ( ع ) از  " رطوبت مغزی " همون هورمونهایی هستند که از بعضی جاهای مغز ترشح می شن ، زمانی که ما دچار استرسی اعم از فیزیکی و هیجانی و .. می شیم مغز وبدن ما شروع به تولید ترکیبات شیمیایی و هورمونهای خاصی می کنه که عمدتاً تا یه حدی مفید و از حد نیاز به اون ور استرس زا و مضر هستند .

گریه کردن کمک می کنه تا این ترکیبات شیمیایی زائد که دیگه نیازی هم به اونها نیست از بدن خارج بشن و در چنین شرایطی نباید جلوی گریه رو گرفت ، من دو سه سال پیش هم راجع به لیزوزیم و گریه مطلبی نوشتم که کنار صفحه هست و اونم می تونین بخونین .

هورمونهایی که بعد از استرس در بدن انباشته می شن در حقیقت به یه سطح سمی رسیدن که باعث تضعیف سیستم ایمنی بدن و بقیه فرآیندهای بیولوژیکی می شن و  اشک های ما در حقیقت به عنوان دریچه اطمینان برای خروج اینها عمل می کنه ، همین طور گریه کمک می کنه  که آندورفین ها  از مغز به جریان خون آزاد بشن ، آندورفین ها ترکیبات شیمیایی هستند که باعث بهبود خلق و خو و تسکین درد می شن.

از جمله " ترکیبات و هورمونهای استرس زا  " در مغز که امام صادق ( ع ) ازشون به عنوان  " رطوبت "  یاد کردند می شه به هورمون ACTH یا آدرنوکورتیکوتروپین اشاره کرد که با تحریک و اثر روی آدرنال ( فوق کلیه ) باعث می شه غدد فوق کلیوی در حین استرس کورتیزول ترشح کنند که اگه از یه حدی بیشتر بشه ( مثلاً  اگه شما یه سگ ببینی که داره طرف شما حمله می کنه این هورمون در اثر تحریک ACTH مغزی از قسمت مرکزی آدرنال ترشح می شه و با تسهیل فرآیندهای شیمیایی و عصبی به شما کمک می کنه که فرار کنی ولی اگه دیگه زیادی ترشح بشه و جمع بشه بدتر رو قلب و فشار خون و بقیه جاهاتون اثر منفی می ذاره ) برای بدن ضرر داره و تحریک بیش از حد ایجاد می کنه .

همین طور هورمون پرولاکتین ( PRL ) که تو خانم های شیرده از مغز ترشح و باعث تحریک ترشح شیر می شه اما قبل از بلوغ تو دختر و پسر ترشح یکسانی داره و باعث تحریک تولید اشک می شه ولی بعد بلوغ تو خانم ها ترشح بیشتری داره ، جالب اینجاست که ترشح زیادیش موسوم به هیپرپرولاکتینمی هست که یکی از علل اصلی این بیماری تومورهای هیپوفیز ( یه غده ای تو مغز ) هستش و یکی از مشکلاتی هم که در صورت پیشرفت بیماری ممکنه ایجاد بشه اختلال بینایی هستش .

البته یه دلیل مهم دیگه اهمیت گریه و پیشگیری از نابینایی اینه که اشک چشم یه جورایی هم خاصیت ضد میکروبی داره و اگه عفونتی التهابی باشه خود اشک چشم هم به اندازه قطره ها و پمادهای آنتی بیوتیک ( امروزه  معمولا نوزاد که به دنیا می آد برای پیشگیری از عفونت های چشمی براش تو بیمارستان از قطره یا پماد آنتی بیوتیکی به شکل روتین و برحسب دستور العمل های ابلاغی کشوری استفاده می کنند ولی اون موقع که این چیزها نبوده ! ) می تونه در برطرف کردن شون موثر باشه .

براساس اون چیزی که  سال  2008 تو مجله Science  منتشر شده  ( و امام صادق ( ع ) سالها پیش گفتند ) تو اشک ریختن و گریه کردن فوایدی نهفته هستش که می تونه از خشک شدن چشم و در نهایت نابینایی جلوگیری کنه ، قطعاً این مسئله برای نوزاد که حساس تره و بقولی هنوز هم  پوست کلفت نیست خیلی مهم تره.

وظایف اشک شامل تمیز کردن و شستشوی سطح چشم، ضد عفونی کردن چشمها ( که بالا گفتیم ) ، لغزنده کردن چشمها برای حرکت آسان کره چشم و پلک ها، جلوگیری ازخشک شدن چشم ها و پلک ها ، ایجاد ارتباط میان انسان ها، دفع مواد تجمع یافته حاصل از فرآیند پاسخ به استرس ( که اونم گفتیم ) هستش .

 اگه اشک نباشه ممکنه سوزش، خارش و قرمزی تو چشمها ایجاد بشه ، احساس وجود شن در چشم هاپیش بیاد و حساسیت به نور، از دست رفتن شفافیت قرنیه، ایجاد زخم در قرنیه، عفونت های مکرر و شدید چشم ها، خشکی چشم ها هم رخ بدن که در نهایت منجر به نابینایی بشه ، بازم فراموش نکنین که نوزاد بخصوص در برابر خشکی و عفونت حساس تر از یک فرد بالغ هستش و بیشتر در معرض نابینایی قرار داره .  

یکی از کنیزان امام باقر ( ع ) گرفتار خونریزی شدید ناشی از عادت ماهانه شد و از فرط خونریزی مشرف به موت گشت ،  امام باقر ( ع ) دستور دادند که سویق عدس درست کنند و بهش بخورانند ، خورد و خوب شد .

سویق در حقیقت همون آردبوداده هستش و معمولا هم با آرد غلات و حبوبات درستش می کنند و فکر کنم چیزی شبیه حلوا یا پوره دربیاد . بحث ما اینجا درس آشپزی نیست بلکه می خوایم رو اصل تجویز امام باقر ( ع ) و فلسفه و دلیل علمی این تجویز صحبت کنیم .

خانم ها تو دوره عادت ماهانه از نظر خونریزی ممکنه دارای خونریزی خفیف یا شدید بشن که اونم علت های مختلفی داره که واردش نمی شیم ، اما معمولا این خونریزی حتی اگه خفیف هم باشه باعث ضعف و بیحالی می شه که علت اصلیش خونروی و  ازدست رفتن آهن بدن هستش و آهنی که با خونریزی از دست می ره اون خانم رو دچار آنمی فقر آهن می کنه و خود خونریزی هم باعث افت فشار و افزایش ضربان قلب ( جبرانی ) و رفتن فرد به سمت شوک ( اگه خونریزی شدید باشه ) می شه .  

برای جبران همین از دست رفتن آهن ، خانم ها معمولا تو این ایام از ترکیبات حاوی آهن به شکل قرص یا کپسول یا شربت استفاده می کنند و اگه در شرایط معمولی هم کم خونی دارند و دکتر براشون آهن تجویز کرده  و می خورن معمولا تو این ایام اون مقدار براشون کافی نیست و دوبرابرش می کنند .

عدس در کنار گوشت قرمز یکی از بهترین منابع آهن مفید برای بدن به شمار می آد و من  هم تو کتابهای طب داخلی و هم کتابهای تغذیه ای دیدم که ازش برای درمان کم خونی فقر آهن ( IDA ) نام برده شده ، بخصوص اگه همراه عدس که معمولا به شکل عدسی ( یا عدس پلو ، ولی اینجا بیشتر عدسی منظور ماست و هیچ بعید هم نیست که به اون کنیز چیزی شبیه عدسی داده باشند ) می خورین چند قطره آبلیمو یا آب نارنج چکونده بشه که بخاطر ویتامین C جذب آهن رو چند برابر می کنه .

این کنیز احتمالا در اثر خونریزی شدید و از دست رفتن آهن بدنش هموگلوبین خونش زیر 7 میلی گرم در دسی لیتر افت پیدا کرده و به  طرف شوک هموراژیک رفته و چون اون موقع فروس سولفات و ففول و فرفولیک و فولیکوفر و فروگلوبین و فولایرون و امثال اینها نبوده امام باقر ( ع ) بهترین ، ارزون ترین و دم دست ترین داروی آهن رو که عدس باشه تجویز کردند .

 

پی نوشت :

این مطلب قرار بود پنجشنبه دیگه یعنی سی اُم اردیبهشت تو وبلاگ گذاشته بشه ولی کلًا مثل اینکه من نمی تونم مطالب " پزشکی در اسلام " رو خیلی تو هارد کامپیوتر نگه دارم !

همش به این فکر می کنم که شاید تا اون موقع اجل مهلتم نده یا وبلاگ یا خودم یا هردو ! مشمول مهرورزی ! بشیم و این مطالب هم آماده باشه ولی منتشر نشه و همه ازش استفاده نکنند و اگه ثواب دنیوی و مهمتر از همه اخروی داره از دست بره .. برای همین نمی تونم مطالب " پزشکی در اسلام " رو زیاد معطل نگه دارم !

 

امام صادق ( ع ) : خدا فرشته ای را بر قبر رسول خدا ( ص ) قرار داده که به او " طهلیل " می گویند . وقتی یکی از شما بر آن حضرت صلوات یا سلام بفرستد آن فرشته سلام ( و صلوات ) را به عرض آن حضرت می رساند .