پزشکی در اسلام - قسمت پانزدهم
ساعت ۳:۳٩ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٢٠ امرداد ۱۳٩٠ : توسط : مجید

به نام خدا

 

وَاللّهُ خَلَقَکُمْ ثُمَّ یَتَوَفَّاکُمْ وَمِنکُم مَّن یُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِکَیْ لاَ یَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَیْئًا إِنَّ اللّهَ عَلِیمٌ قَدِیرٌ

و خدا شما را آفرید سپس [جان] شما را مى‏گیرد و بعضى از شما تا خوارترین [دوره] سالهاى زندگى [فرتوتى] بازگردانده مى‏شود به طورى که بعد از [آن همه] دانستن [دیگر] چیزى نمى‏دانند قطعا خدا داناى تواناست ( سوره نحل آیه 70 )

اگه کمی تو این آیه تدبر کنیم متوجه می شیم این آیه به یکی از مشکلات شایع امروز روانپزشکی سالخوردگی که اختلالات زوال عقل و در راس اونها بیماری آلزایمر هست اشاره کرده .

البته اختلالات زوال عقل فقط منحصر و محدود به آلزایمر نیست و اختلالات دیگه ای مثل دمانس عروقی یا بیماری جسم Levy و چند تای دیگه رو هم شامل می شه ولی معروفترینشون همون آلزایمره .

اگه بخوایم اشاره کلی به این اختلالات زوال عقلی کنیم و وارد جزئیات نشیم باید بگیم از جمله علل ایجاد این اختلالات عوامل ژنتیکی ( بویژه موارد زودرس ) ، سابقه ضربه مغزی بخصوص همراه با بیهوشی ،  رخ دادن یک حادثه مغزی که باعث می شه خونرسانی به مغز مختل بشه ( مثل سکته های مغزی ) ، کمبود بعضی ویتامین ها و مواد مغذی ، بعضی اختلالات مغزی مثل تومورها ، کم کاری تیروئید ، کم خونی های شدید ، نارسایی های کلیه ، اختلالات فشار خون و خونریزی های مغزی و  سابقه عفونت های مغزی هستند که اگه هر کدوم بموقع تشخیص داده بشن شاید بشه پیشرفت بیماری و شدت علائم رو تا حدود زیادی عقب انداخت .

علاوه بر فراموشی که همه می دونیم باید به سایر علامت های هشدار دهنده این دسته اختلالات در افراد مسن توجه کنیم که شامل اختلال جهت یابی ، تغییرات خلق ، اختلالات خواب ، اختلالات رفتاری ، تغییرات شخصیتی و اختلالات گفتاری و عدم کنترل ادرار و مدفوع هستند .

بعضی فرضیه ها مثل مصرف زیاد آلومینیوم یا ویروس های آهسته اثر یا واکنش های ایمنی هنوز به طور قطعی ثابت نشدن اما به هر حال احتیاط شرط عقله و بهتره برای کنترل اسید معده در دراز مدت از داروهایی غیر از ترکیبات آلومینیوم استفاده بشه و چون ترکیبات ضد عرق ( که زیر بغل می زنیم )  هم توشون آلومینیوم بکار رفته و در یک مطالعه ارتباطشون با آلزایمر اثبات هم شده تا حد ممکن ازشون حداقل در سن بالا اجتناب بشه ، ظروف آلومینیومی هم که دیگه جای خود دارند .

می گن سیگار کشیدن ، استفاده از مشروبات الکلی و مواجهه زیاد با حلال ها و مواد آلی هم در ایجاد این اختلالات زوال عقل در سنین بالاتر بی تاثیر نیست .

تو این اختلالات زوال عقل مثل آلزایمر معمولاً سلولهای عصبی یا نورون های بخش های خاصی از مغز از دست می رن و الیاف عصبی مغزی هم یه حالت درهم برهم می شن ، یه سری پلاک ها و رسوبات خاصی هم در مغز تشکیل می شه و به این روند زوال کمک می کنه ، یه آنزیم مغزی بنام کولین استیل استراز هم که به تشکیل ماده کولین مغزی کمک می کنه فعالیتش کم می شه .

ترکیباتی مثل تیروزین ، تریپتوفان و کولین به عنوان پیش سازهای میانجی های ناقل عصبی شیمیایی یا نوروترانسمیتر در مغز عمل می کنند و اگه کم بشن ممکنه خطر بروز آلزایمر یا حتی پارکینسون بالا بره .

معمولا آلزایمر بعد 65 سالگی شروع می شه و پیش می ره ولی شروع زودترش هم منتفی نیست بخصوص تو کسانی که هم زمینه ژنتیکی قوی دارند و هم بعضی فاکتورهای مستعد کننده محیطی مثل سابقه ضربه مغزی توام با بیهوشی یا سکته ها و اختلالات عروقی مغزی رو دارا هستند .

یکی از مواردی که من خودم به عینه دیدم خیلی تو بروز و پیشرفت سریع آلزایمر موثر بوده افسردگی و ضربه های روحی رو می شه نام برد ، خاله بابای من سال 80 پسرش رو از دست داد حدود یکی دو سال بعد زن و بچه های پسر مرحومش پاشون رو کردند تو یه کفش که ما سهم بابامون رو از خونه پدری اش می خوایم و کار بالا گرفت .

خاله مرحوم پدرم هم که دید این جوری شده علی رغم اینکه بقیه وراث خیلی سفت و سخت نبودن برای حفظ آبرو مجبور شد موافقت کنه که خونه مرحوم شوهرش که سالهای سال اونجا زنذگی می کرد و به اون خونه و محله و همسایه ها و مسجد محل خو گرفته بود و حسابی عادت کرده بود فروخته بشه و سهم اونها رو بذاره کف دستشون .

بعد فروختن خونه هم مجبور شد بره با دخترش زندگی کنه و یه اتاق بهش دادن اونجا سر کنه و البته خیلی آبش با دامادش هم تو یه جوب ( جوی ) نمی رفت و این خاله بابام که قبلش زن زرنگ و دست و پا داری بود از این رو به اون رو شد و روز بروز اختلال زوال عقلی اش شدیدتر شد و پیشرفت کرد و چون سالها قبلش سابقه یه مننژیت هم داشت همین به شدت و پیشرفت سریعتر بیماریش کمک کرد و در نهایت هم در بیستم آذر 85 دو هفته قبل فوت بابام به رحمت خدا رفت .. خدا رحمتش کنه .

برای پیشگیری از زوال عقل و آلزایمر می تونیم حداقل عواملی رو که دست ماست با تغییر شیوه زندگی و رعایت یه سری نکات کنترل کنیم ، بعضی هاش رو بالا گفتیم و علل ایجاد کننده رو هم همین طور و باید برای هر علت ایجاد کننده استراتژی جداگانه برای پیشگیری داشته باشیم تا بتونیم موفق بشیم ، مثلاً با کنترل فشار خون می شه جلوی بروز خیلی از سکته های مغزی و به دنبال اون خونریزی رو گرفت .

ولی نکته مهم و مشترک و عمومی که خیلی راحت تره رعایت بعضی نکات تغذیه ای هستش ، اساس کار هم استفاده از مواد غذایی هستش که سرشار از آنتی اکسیدان ها ( ویتامین های E و C )  و ویتامین های گروه B می باشند ، میوه های بنفش و ارغوانی مثل آلوسیاه ، انگور سیاه و گروه توت ها مثل شاه توت ، توت فرنگی  ، تمشک و تمشک آبی در پیشگیری نقش مهمی دارند .

 

_________________________________________________________________

 

امام صادق ( ع ) : هر کس خشم خود را فروخورد در حالی که می توانست آن را اجرا کند خدا روز قیامت دلش را از رضای خود پر می کند .