به نام خدا

جمعه اول آبان ماه 88

 

مطلب امروز ما به آب مروارید یا اگه بخوایم لفظ قلم و علمی بگیم کاتاراکت Cataract اختصاص داره ، تو چشم ما هم مثل دوربین عکاسی که لنز داره چیزی مشابه لنز هستش که بهش عدسی یا همون لنز می گن ، عدسی یا لنز نور رو به شبکیه که در عقب چشم قرار داره متمرکز می کنه تا برای دیدن پردازش های لازم انجام بشه .  

گاهی وقتها در اثر علل مختلفی که خواهیم گفت در ساختار پروتئین های این لنز یا عدسی چشم تغییراتی حاصل می شه که بیشتر حاصل دناتوره شدن یا یه جور اضمحلال یا بهتر بگیم تغییر ساختار پروتئین های تشکیل دهنده اش هستش و این تغییر ساختار پروتئین های عدسی چشم  باعث می شه عدسی یا لنز چشم کدر بشه و آب مروارید یا همون کاتاراکت اتفاق بیافته .

شایع ترین نوع آب مروارید ، آب مرواریدیا کاتاراکت پیری هستش که یواش یواش پیشرفت می کنه و باعث ایجاد علائم می شه که معمولا بیشتر هم بعد 60 سالگی ممکنه اتفاق بیافته و اکثر 80 ساله به بالاها هم یه جورایی دارنش ، جالب اینجاست اول ممکنه دید نزدیک بیمار بهتر هم بشه ! و تاری دید فقط نسبت به اشیا دور اتفاق بیافته اما بعدش که پیشرفت می کنه هم دید دور و هم دید نزدیک مختل می شن .

گاهی وقتها کاتاراکت یا آب مروارید در اشخاص جوون تر مثلا در اثر ضربه یا اشعه یا تو شغل هایی مثل جوش کاری ( بدون محافظت چشم ) اتفاق می افته ، اشخاص دیابتی یا مرض قندی ، اونهایی که به مدت طولانی با دوز متوسط به بالا کورتون مصرف می کنند یا بعضی داروهای دیگه که برای بیماریهای خاص عصبی مصرف می شن یا در اثر عوارض بقیه بیماریهای چشمی مثل تومورهای چشم هم در معرض کاتاراکت هستند و پیشرفت بیماری تو اینها سریع تره .

یه نوع هم آب مروارید یا کاتاراکت مادرزادی هستش که نوزادان موقع تولد دارند و یک سوم شون علت ارثی داره ولی ممکنه به علت عفونت های درون رحمی که از مادر منتقل شده ( مثل سرخجه ) یا بیماریهای خود نوزاد یا علل ناشناخته هم ایجاد بشن و تشخیص بموقع تو این نوزادان خیلی مهم و حیاتیه .  

از جمله علائم آب مروارید یا کاتاراکت می شه کاهش دید که بخصوص تو نوع پیری ممکنه تدریجی باشه ، تاری دید ، کج و معوج دیدن بخصوص لبه صاف اشیا ، زردتر یا قهوه ای تر دیدن اشیا ( چون عدسی که  رو به کدورت می ره زرد می شه ) و  مشکل شدن رانندگی بازم بیشتر تو شب هستند .

 در نوع خاصی از کاتاراکت ( نه همه )  معمولا بیماران ممکنه وقتی به یه نقطه نورانی نگاه می کنند ممکنه نور رو به شکل منتشر و پراکنده ببیند و یه هاله رنگی هم اطراف جسم نورانی احساس کنند ، اصولا اگه بیمار اصلا نور رو حس نکنه هم که دیگه باید به چیزهای دیگه علاوه بر کاتاراکت مشکوک شد !

 معمولا اونهایی که دچار تاری دید می شن ممکنه تو کارهایی که دید نزدیک هم می خوان ( مثل مطالعه یا خیاطی ) هم دچار مشکل بشن  .

همون طور که گفتیم کاتاراکت تو بچه های معمولی و سالم خیلی شایع نیست ولی اون بچه هایی که آب مروارید می گیرن معمولا ممکنه تو درس خوندن و دیدن تخته تو کلاس دچار مشکل بشن ( البته ممکنه چشمشون به علل دیگه هم ضعیف باشه )  یا مثلا ممکنه موقعی که فوتبال بازی می کنند بجای توپ ، در و دیوار یا حتی بقیه رو شوت کنند !! و یا حتی موقع ریختن آب تو لیوان از یه پارچ همه جا رو آبیاری کنند الا لیوان !! معمولا تحمل نور رو هم ندارند و تو آفتاب ناخودآگاه چشمهاشون رو می بندند .

موقعی که عدسی شفاف چشم کاملا کدر بشه تو اصطلاح عامیانه می گن  " رسیده " یا  " پر شده " و تو پزشکی می گن  “Mature” ماچور شده ، گاهی وقتها نصفش می رسه و نصفش شفاف می مونه و گاهی وقتها اون قدر می رسه که دیگه آب می شه و به حالت مایع در می آد که می گن  Hypermature یا خیلی رسیده ! شده .

ممکنه عدسی هر دوتا چشم باهم برسه و  ممکن هم هست  عدسی یک چشم زودتر پر بشه ! در هر صورت دو تا چشم رو نمی شه با هم عمل کرد و توصیه می شه حداقل یک تا سه هفته بین  عمل  این چشم و اون چشم فاصله بیافته .

تشخیص آب مروارید چشم هم سخت نیست ، از روی علائم بیمار و معاینه چشم پزشک با دستگاه ها و ابزاری که داره می شه تشخیصش داد ، اینکه کی باید عمل کنه و کی فعلاً نکنه هم بازم تشخیصش با چشم پزشکه .

ممکنه یه مرد سبیل کلفت پنجاه شصت ساله که راننده آژانسه با دید شیش دهم هم لازم باشه حتما هر چه زودتر عمل کنه اما یه پیرزن هشتاد ساله خونه دار با دید دو دهم ( یعنی موقعی که چشم پزشک رفته کنار تابلو داره ازش جهت E ها رو می پرسه فقط جهت اون دو خط درشت اول رو بتونه تشخیص بده ) که کارهای خودش رو می تونه انجام بده و جلوش رو می تونه ببینه و از بابت پله و این چیزها هم مشکل نداشته باشه  همچنان بتونه به زندگی عادی خودش ادامه بده و باهاش مدارا بشه .

اما واقعیت اینه الان که علم پزشکی پیشرفت کرده عمل کاتاراکت هم خیلی راحت شده و یه جورایی سرپایی شده! تو نوع سنتی خیلی دنگ و فنگ وجود داشت و تکنیک عمل هم پیچیده بود و الانم تو بعضی بیماران ناچارا ً  همچنان بکار برده می شه اما خب با پیشرفت علم ، عملی به اسم " فیکو " اومده ( اسم کاملش فیکوامولسیفیکیشن هستش )  که خیلی راحته و هم برای جراح ها خوب شده هم برای بیماران ! و معمولا هم جواب خوبی می ده و همه ازش راضی اند   ، برخلاف تصور عوام  هم عمل فیکو ، لیزر نیست .

با این عمل حتی دیگه صبر نمی کنند آب مروارید طرف کامل برسه و حتی نصفه هم پربشه عملش می کنند تا خودشون رو راحت می کنند ! چون اگه خیلی هم صبر بشه این مشکل وجود داره که عدسی سفت تر بشه و عمل سخت تر و جراح مجبور بشه  تکنیک های پیچیده تری رو بکار بگیره و حتی بجای فیکو  ، سنتی عمل کنه .  

تو  فیکو بیمار صبح می ره بیمارستان یا کلینیک می خوابه می برنش اتاق عمل و حتی شاید بیهوشش هم نکنند و با بی حسی عمل کنند ، یه برش کوچکی کناره بالایی قرنیه داده می شه با امواج ساده  عدسی کدر شده رو می شکنند و از طریق اون برش تیکه ها رو با مکش خارج می کنند و عدسی یا لنز نو رو که ممکنه تاشو هم باشه وارد می کنند ( قبلا با یه دستگاه مشخص می شه که عدسی چه اندازه ای به چشم بیمار می خوره )  و حتی بخیه هم احتیاج نداره چون خودش ترمیم می شه .

معمولا عمل کمتر از نیم ساعت هم طول می کشه و سرعت عمل بستگی به دست جراح داره و جراح هایی هستند که حتی ده دقیقه ای هم این عمل رو انجام می دن ، تو بعضی ها هم ممکنه نشه این عمل انجام بشه و لازم باشه به شکل سنتی و قدیمی جراحی بشن چون شاید نیاز باشه کارهای دیگه ای هم انجام بشه که با فیکو نشه .

بعد عمل هم بیمار معمولا عصری مرخصه ، یه سری مراقبت هایی بعد عمل وجود داره که باید بیمار و اطرافیانش بهشون توجه کنند ، مثلا بیمار تا یه مدت که جراح می گه نباید سرش رو زیاد خم کنه ، آب نزنه و با شیلد محافظ ( اون صفحات پلاستیکی سوراخ دار ) چشم عمل شده رو بپوشونه ( بخصوص در شب )  و از آلودگی و گرد و غبار و این چیزها در امانش نگه داره ، تا یک ماه هم جسم سنگین بلند نکنه و زیاد زور نزنه !! تا یه مدت هم نباید چشمش رو بماله !

بعد عمل معمولا قطره کورتون مثل بتامتازون هم برای چند هفته تجویز می شه که هر دو سه ساعت تو چشم عمل شده چکونده بشه ( البته معمولا نصفه شب موقعی که خوابه نیازی نیست  )  این قطره رو می دن که بعد عمل چون چشم دستکاری شده فشار داخلش ( که قبل عمل هم چک می کنند نرمال باشه بعد عمل کنند ) بالا نره و بعد یه مدت کم و بعد مدتی هم کاملاً قطعش می کنند که باید هم حتما بکنند .

ممکنه قطره های آنتی بیوتیک ( معمولا یک هفته قبل عمل هم برای بیمار تجویز می شه تا تو چشم موقع عمل عفونت نباشه و حسابی ناحیه ضد عفونی بشه ) مثل کلرامفنیکل یا پماد چشمی کلرید سدیم هم بعد عمل برای بیمار برای مدت معینی داده بشه .

اینکه بیمار کی می تونه حموم بره و شیلد محافظ رو برداره و باقی مسائل ، ویزیت های بعد عمل جراح که معمولا فردای عمل و یک هفته بعد هستش  و دیدن وضعیت بیمار تعیین کننده هستند .

برای پیشگیری از آب مروارید یا کاتاراکت توصیه می شه مصرف ویتامین C بالا بره ،در تحقیقات دیده شده مصرف 150 تا 250 میلی گرم ویتامین C در روز در پیشگیری از کاتاراکت اثر مثبتی داشته ، مصرف میوه ها و سبزیجات تازه که غنی از ویتامین C هستند برای همه سنین بویژه کسانی که کم کم سنشون داره بالا می ره توصیه می شه .

یافته های جدیدی هم مبنی اینکه مصرف طولانی مدت مولتی ویتامین اثرات محافظتی دارند ارائه شده ، اما رو ویتامین C تاکید بیشتری می شه .

جهت اطلاع تون و برای اینکه بیشتر از منابع طبیعی و تازه ویتامین C استفاده کنید که کم عارضه تر و سالم تر هستند  مقدار ویتامین C چندتا از میوه ها  و سبزیجات رو براتون می گم :

 

یک عدد کیوی = 74 میلی گرم

 

یک عدد پرتقال متوسط = 75 میلی گرم

 

یک لیوان آب پرتقال تازه = 124 میلی گرم

 

یک عدد انبه = 57 میلی گرم

 

نصف لیوان آب گریپ فروت = 36 میلی گرم  ، نصف گریپ فروت = 39 میلی گرم

 

نصف لیوان کلم بروکلی تازه یا آب پز = 158 میلی گرم

 

یک عدد لیموترش = 31 میلی گرم  ،